دکترین فلسفه – جلد۴(ضمیمه) : فلسفه تحلیلی از «نقد عقل» تا «تحلیل زبان»

دکترین فلسفه – جلد۴(ضمیمه) : فلسفه تحلیلی از «نقد عقل» تا «تحلیل زبان»

پیشگفتار مؤلف

عنوان: معماریِ دقت؛ عبور از هزارتوی زبان

«مرزهای زبانِ من، مرزهای جهانِ من است… آنچه اصلاً می‌توان گفت، می‌توان به روشنی گفت؛ و درباره آنچه نمی‌توان گفت، باید خاموش ماند.»

(لودویگ ویتگنشتاین – رساله منطقی-فلسفی)

اگر فلسفه در معنای کلاسیک و قاره‌ای آن، تلاشی جسورانه برای «کشفِ معنا» در اعماق تاریخ و وجود بود؛ فلسفه تحلیلی در قرن بیستم، تلاشی مهندسی‌وار برای «ساختنِ معنا» بر سطحِ شفافِ منطق و زبان است.

جلد ضمیمه از مجموعه دکترین فلسفه، روایتگرِ بزرگ‌ترین چرخشِ فکری قرن بیستم است؛ «چرخش زبانی» (The Linguistic Turn). جایی که فیلسوفان دریافتند که برای حل معماهای هستی، ابتدا باید ابزارِ اندیشیدن (یعنی زبان) را جراحی کنند.

ما در جلدهای پیشینِ این مجموعه، با سیلانِ تاریخ و تلاطمِ مکاتب روبرو بودیم؛ اما در این مجلد، با «ریاضیاتِ اندیشه» سروکار داریم. در آزمون‌های دکتریِ سال‌های اخیر (به‌ویژه افق ۱۴۰۵)، گرایش طراحان سوال به مباحث فنی، دقیق و فرمول‌بندی شده‌یِ فلسفه تحلیلی و فلسفه ذهن، رشدی تصاعدی داشته است. دیگر نمی‌توان تنها با تکیه بر کلیات، از سدِ پرسش‌های موشکافانه‌ای گذشت که «نظریه توصیفات راسل»، «بازی‌های زبانی ویتگنشتاین» یا «کارکردگرایی در فلسفه ذهن» را نشانه رفته‌اند.

چرا این کتاب، حلقه مفقوده مطالعات شماست؟

بسیاری از داوطلبان و پژوهشگران، به دلیل ماهیتِ انتزاعی و منطقیِ این شاخه از فلسفه، دچار هراس یا کج‌فهمی می‌شوند. رسالتِ من در تدوین این اثر، تبدیلِ آن «هراس» به «قدرت» بوده است.

این کتاب، یک «مستر کلاس مکتوب» است که با روشی تحلیلی:

۱. پیچیدگی‌های فرگه و راسل را به گزاره‌های روشن تبدیل می‌کند.

۲. پارادوکس‌های دشوارِ ویتگنشتاین (متقدم و متأخر) را رمزگشایی می‌نماید.

۳. و جدیدترین نظریات فلسفه ذهن (از رایل تا پاتنم) را برای ذهنِ مخاطب ایرانی بومی‌سازی می‌کند.

ساختارِ این اثر به‌گونه‌ای مهندسی شده است که داوطلبِ آزمون دکتری، نه تنها بر مفاهیم مسلط شود، بلکه بتواند همچون یک طراحِ سوال فکر کند و دام‌های آموزشی را تشخیص دهد.

این مجلد تقدیم می‌شود به ذهن‌های منظمی که حقیقت را نه در ابهام و ایهام، بلکه در روشنایی، وضوح و دقت جستجو می‌کنند. امید است که این «معماریِ دقت»، نردبانی باشد برای صعود شما به بامِ موفقیت در آزمون‌های پیشِ رو.

حسین کفاشیان بیلندی

زمستان ۱۴۰۴

جدول جامع تحلیل آماری آزمون دکتری فلسفه (۱۴۰۴-۱۳۹۱)

بخش اول: دهه نود (دوره ثبات نسبی)

(اعداد نشان‌دهنده تعداد سوالات در هر سال است)

بخش دوم: دوران تحول و تخصص‌گرایی (۱۳۹۸ تا ۱۴۰۴)

(در این دوره شاهد چرخش آشکار به سمت فلسفه‌های تحلیلی و مضاف هستیم)

تحلیل گرافیکی روندها (جهت‌گیری برای ۱۴۰۵)

• پادشاه مطلق (فلسفه تحلیلی): با ۸۳ سوال، پرتکرارترین مبحث است. ثبات تعداد سوالات (۸ سوال در سال‌های اخیر) نشان می‌دهد که ویتگنشتاین و فلسفه زبان هسته اصلی آزمون هستند.
• ستاره نوظهور (فلسفه ذهن): از ۰ سوال در سال ۹۱ به ۷ سوال در سال ۱۴۰۴ رسیده است! این شیب صعودی تند، سیگنال مهمی برای داوطلبان ۱۴۰۵ است که از این سرفصل غافل نشوند.
• روند نزولی/ثابت (اگزیستانس و علم): مباحثی مانند فلسفه علم و اگزیستانسیالیسم (سارتر) به حاشیه رفته‌اند و وزن کمتری نسبت به گذشته دارند.