همه سوال های دکترای فلسفه و کلام اسلامی ( جلد ۵) . 1404
پیشگفتار
حلقهی ششم از زنجیرهی دانایی؛ درنگی بر آزمون دکتری ۱۴۰۴
«هوالحکیم»
پویندگان راه حکمت و سالکان طریق معرفت؛
آزمون دکتری تخصصی (Ph.D) در رشته «فلسفه و کلام اسلامی»، تنها یک رقابت علمی برای تصاحب صندلیهای دانشگاهی نیست؛ بلکه آوردگاهی است که در آن، عیارِ «اندیشه» و عمقِ «استدلال» سنجیده میشود. داوطلب این وادی، نه تنها باید بر متون کهن مسلط باشد، بلکه باید توانایی «بازخوانی میراث» در مواجهه با پرسشهای نوین را نیز در خود پرورده باشد.
مجموعهای که پیش روی شماست، جلد ششم از دانشنامهی جامع سوالات دکتری است که به همت «انتشارات پردازش» و با دقتی کمنظیر تدوین گردیده است. این مجلد، تکمیلکننده مسیری است که از سال ۱۳۷۹ آغاز شده و اکنون با بررسی و تحلیل آزمون سال ۱۴۰۴، تصویری تمامنما از ربع قرن (۲۵ سال) سنجش علمی در ایران را پیش چشم پژوهشگران میگشاید.
چرا جلد ششم متفاوت است؟
آزمون سال ۱۴۰۴ را میتوان «نقطه عطف» و «گذار به دوران جدید» نامید. تحلیل محتوایی سوالات این دوره نشان میدهد که طراحان سوال، بیش از هر زمان دیگری از سطح عبور کرده و به ژرفای مباحث «حکمت متعالیه» و «کلام تحلیلی» نفوذ کردهاند. اگر مجلدات پیشین (جلدهای اول تا پنجم) روایتگرِ دورانِ توازن میان مکاتب گوناگون بودند، جلد ششم روایتگرِ «عصرِ تخصصگرایی» و تمرکز بر دقایقِ نفسگیرِ «اسفار» و «منطقِ برهان» است.
ویژگیهای انحصاری این دفتر
برای آنکه این اثر، تنها یک «مجموعه سوال» نباشد و به یک «درسنامهی تحلیلی» بدل گردد، سه ابزار راهبردی به این مجلد افزوده شده است:
- جدول تحلیل فراوانی: نقشهای آماری که به شما نشان میدهد گرانیگاه آزمون کجاست و کدام مباحث (از جمله نفس و معاد) قلب تپندهی آزمون ۱۴۰۴ بودهاند.
- نمایهی موضوعی و شخصیتها: فهرستی که ردپای فیلسوفان و نظریهپردازان را در تکتک سوالات دنبال میکند.
- واژهنامهی تخصصی: شرحی فشرده بر اصطلاحات کلیدی که کلید ورود به فهم صورتمسئلههاست.
سخن پایانی
این کتاب، حاصل تلاش برای روشن نگاه داشتن چراغ حکمت در مسیر دشوار آزمون دکتری است. امید است مطالعهی این اثر، که عصارهی آخرین تحولات علمی آزمون است، شما را از «حافظمحوری» به سوی «تحلیلگری» رهنمون سازد و در این آزمون سرنوشتساز، نردبانی برای صعود به بامِ موفقیت باشد.
توفیق رفیق راهتان باد.
حسین کفاشیان بیلندی
زمستان ۱۴۰۴
مقدمه تحلیلی: کالبدشکافی ۲۵ سال آزمون دکتری فلسفه و کلام اسلامی (۱۳۷۹ – ۱۴۰۴)
درآمد
آزمون دکتری تخصصی (Ph.D) فلسفه و کلام اسلامی، تنها یک سنجش محفوظات نیست؛ بلکه بازتابی از جریانهای فکری حاکم بر فضای آکادمیک کشور است. با بررسی دقیق و آماری بیش از ۱۰۰۰ تست مطرح شده در بازه زمانی ۱۳۷۹ تا ۱۴۰۴، میتوان ادعا کرد که «ذائقه طراحان سوال» دچار تغییرات بنیادین شده است. متن پیشرو، حاصل استقرای دقیق سوالات و استخراج «نقشه راه پنهان» طراحان سوال است که به داوطلبان دیدی استراتژیک برای مطالعه هدفمند میبخشد.
۱. آمار دقیق تفکیکی سوالات (سهم هر درس چقدر است؟)
بر اساس آنالیز محتوایی سوالات ۲۵ سال گذشته، «گرانیگاه» آزمون به وضوح مشخص است. جدول زیر تعداد تقریبی و درصد اهمیت هر حوزه را نشان میدهد:
| ردیف | حوزه درسی | تعداد تقریبی تستها | درصد اهمیت (وزن در آزمون) | منبع اصلی و کلیدی |
| ۱ | حکمت متعالیه (ملاصدرا) | ۳۰۰ تست | ۳۴٪ | اسفار (جلد ۱، ۲، ۶، ۸ و ۹) |
| ۲ | فلسفه مشاء (ابنسینا) | ۱۶۰ تست | ۱۸٪ | الهیات شفا و اشارات (نمط ۴ و ۵) |
| ۳ | کلام اسلامی (قدیم و جدید) | ۲۰۰ تست | ۲۳٪ | شرح تجرید، شوارق + کلام جدید |
| ۴ | منطق (صوری و کاربردی) | ۱۵۰ تست | ۱۷٪ | جوهر النضید، اساس الاقتباس (برهان) |
| ۵ | حکمت اشراق (سهروردی) | ۷۰ تست | ۸٪ | حکمة الاشراق (بخش دوم) |
| کل | مجموع سوالات تحلیل شده | ~۸۸۰ تست | ۱۰۰٪ |
۲. تحلیل روند تغییرات (Trend Analysis): چه چیزی تغییر کرده است؟
با مقایسه دهه ۸۰ با سالهای اخیر (۱۴۰۰ به بعد)، سه چرخش اساسی در آزمون مشاهده میشود:
الف) چرخش از «وجودشناسی» به «نفس و معاد» (صعود حکمت متعالیه)
در دهه ۸۰، عمده سوالات ملاصدرا حول محور «اصالت وجود» و «تشکیک» میچرخید. اما در ۵ سال اخیر، تمرکز طراحان به شکل معناداری به سمت «علم النفس» (جلد ۸ اسفار) و «معاد جسمانی» (جلد ۹ اسفار) تغییر کرده است. به طوری که اکنون تسلط بر مباحث نفس و قوای آن، شرط لازم برای کسب درصد بالا در این درس است.
ب) دگردیسی در کلام: از «متنخوانی» به «مسئلهشناسی»
سوالات کلامی در گذشته صرفاً ترجمه و اعرابگذاری عبارات سخت کتاب کشف المراد یا شرح تجرید بود. اما اکنون سوالات به سمت «تحلیل کلامی» و «کلام جدید» رفته است. مفاهیمی مانند «رابطه علم و دین»، «زبان دین»، «تجربه دینی» و «تکثرگرایی» سهمی برابر با مباحث سنتی (مانند امامت و نبوت) پیدا کردهاند.
ج) منطق: عبور از کلیات به سمت «برهان»
درس منطق دیگر شامل سوالات سادهای مثل تعریف تصور و تصدیق نیست. بیش از ۶۰٪ سوالات منطق در سالهای اخیر بر روی مبحث دشوار «صناعات خمس (به ویژه کتاب البرهان)» و «موجهات (عکس و نقیض قضایای موجهه)» متمرکز شده است.
۳. تالار مشاهیر آزمون (کدام فلاسفه پرتکرارترین هستند؟)
اگر بخواهیم نامهایی را که بیشترین بسامد را در سوالات داشتهاند رتبهبندی کنیم، سلسلهمراتب زیر حاکم است:
- صدرالدین محمد شیرازی (ملاصدرا): سلطان بیرقیب آزمون. تقریباً در تمامی سالها، نظر نهایی او (فصلالخطاب) پاسخ صحیح تستهاست.
- ابنسینا (شیخ الرئیس): حضور او دائمی است، اما بیشتر به عنوان مبنایی که یا تأیید میشود یا توسط صدرا نقد میگردد.
- خواجه نصیرالدین طوسی: چه در کلام (تجرید) و چه در منطق (اساس الاقتباس)، آراء او همواره محوریت دارد.
- شهابالدین سهروردی: اگرچه تعداد سوالاتش کمتر است، اما سوالات او بسیار تکنیکی و متمرکز بر اصطلاحات خاص اشراقی (مانند مقولات شعوری، نور اسپهبد و…) است.
- فخر رازی: معمولاً آراء او به عنوان «شبهات» و «نقدها» در مقابل فلاسفه مطرح میشود.
۴. نتیجهگیری راهبردی برای داوطلب
بر اساس این تحلیل ۲۵ ساله، نقشه راه موفقیت عبارت است از:
- اولویت مطلق: تسلط عمیق بر جلد ۱، ۶، ۸ و ۹ اسفار اربعه. (خواندن روزنامهوار کافی نیست؛ باید بر تعلیقات و نقدهای وارد بر آن مسلط باشید).
- نقطه تمایز: بسیاری از داوطلبان منطق (بخش موجهات) و کلام جدید را رها میکنند. پاسخ دادن به تستهای این دو بخش، تراز شما را جهش میدهد.
- روش مطالعه: به جای حفظ کردن متن شرح منظومه (که سهمش کم شده)، وقت خود را روی فهم عمیق استدلالهای الهیات شفا و شواهد الربوبیه بگذارید.
دیدگاهها
هیچ دیدگاهی برای این محصول نوشته نشده است.